Nếu mai tốt nghiệp, bạn sẽ làm gì đầu tiên?

Tôi vẫn nhớ cái buổi chiều ấy – khi một người bạn hỏi tôi đúng câu này. Không phải là “bạn sẽ làm gì trong 5 năm tới?”, cũng không phải “bạn có định học tiếp không?”, mà là một câu hỏi rất ngắn, rất thật:

“Nếu mai tốt nghiệp, bạn sẽ làm gì đầu tiên?”

Tôi không trả lời. Chỉ im lặng. Nhưng trong đầu, hình ảnh hiện lên rõ mồn một – một góc văn phòng nhỏ, một email xin nghỉ thực tập còn đang viết dở, một ý tưởng đã từng làm tôi thao thức cả đêm… Nó không phải là một “kế hoạch”, mà là một cảm giác.

Và rồi tôi nhận ra: phía sau câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy, là một lựa chọn rất lớn mà ai rồi cũng phải đối mặt:
Mình sẽ đi làm thuê – hay tự làm?

Và kể cả khi đi làm thuê, mình sẽ đi theo hướng chuyên môn, hay leo dần lên vai trò quản lý?
Còn nếu tự làm – đó sẽ là khởi nghiệp, hay sống bằng chính một nghề mà mình giỏi?

Hôm nay, tôi không viết để bạn phải chọn ngay.
Chỉ là… mình cùng nhau ngồi lại, nhìn rõ hơn 4 con đường rất thật, rất đời – mà kiểu gì bạn cũng sẽ sớm đứng gần một trong số đó.

1. Làm công ăn lương – trở thành chuyên gia

Tôi quen một anh làm lập trình. Anh ấy làm một công ty suốt 7 năm, không nhảy việc, không làm quản lý, không startup. Chỉ viết code. Nhưng giờ, anh ấy là cái tên “được gọi trước tiên” mỗi khi có dự án quan trọng.

Đó là con đường của người giỏi nghề – những người chọn đi thật sâu vào chuyên môn, rèn kỹ năng đến mức không ai thay thế được.

Làm kỹ thuật, kế toán, thiết kế, chỉnh âm, dựng phim… họ chọn ổn định, tỉ mỉ, đi chậm – nhưng chắc.
Đổi lại, họ cũng đối diện một rủi ro: nếu thị trường thay đổi nhanh, chuyên môn hẹp đôi khi không cứu được mình.

Bạn có đang thực sự giỏi một thứ gì đó đến mức người khác tìm đến bạn vì điều đó không?
Và bạn có đủ kiên nhẫn để đi cùng nó suốt 5–10 năm, hay bạn dễ chán?

2. Làm công ăn lương – bước vào vai trò quản lý

Khác với người ở trên, có những người đi làm không vì đam mê chuyên môn, mà vì niềm vui được dẫn dắt.

Họ không phải người giỏi nhất team – nhưng là người kết nối tốt nhất. Họ biết cách kéo cả nhóm cùng đi, biết lúc nào cần động viên, lúc nào cần “ép tiến độ”.

Con đường này phù hợp với người linh hoạt, giao tiếp tốt, không ngại mâu thuẫn – vì thật ra, làm quản lý không chỉ là giải quyết công việc, mà là làm việc với con người.

Tôi từng nghĩ: làm sếp là sướng. Nhưng giờ mới thấy, làm “quản lý trung gian” – bị kẹp giữa trên và dưới – mới là vị trí mệt nhất.

Bạn có từng thấy mình có khả năng kết nối người khác?
Bạn có muốn dẫn dắt một nhóm – hay vẫn thấy mình hợp làm giỏi phần việc của riêng mình hơn?

3. Tự làm – khởi nghiệp

Ai trong chúng ta chắc cũng từng ít nhất một lần mơ tới chuyện khởi nghiệp.

Mở quán cà phê nhỏ, làm app, bán sản phẩm độc quyền, hoặc đơn giản là làm “cái gì đó của riêng mình”…

Nhưng khởi nghiệp không chỉ là “mở” – mà là xây dựng một hệ thống có thể chạy được mà không cần mình ở đó 24/7.

Nghe thì oách. Nhưng thực tế là: 10 người khởi nghiệp, 7 người hết tiền, 2 người bỏ dở vì kiệt sức, 1 người may ra trụ được.

Bạn có đang ấp ủ một ý tưởng nào đó không?
Và nếu có, bạn có sẵn sàng bắt đầu nhỏ – nhưng nghiêm túc với nó?

4. Tự làm – sống bằng nghề

Cuối cùng là những người không làm thuê, cũng không khởi nghiệp theo kiểu “có hệ thống”, mà chọn cách sống bằng nghề cá nhân.

Freelancer. Người làm nghề tự do. Người “sống bằng tay nghề”.

Họ viết, họ vẽ, họ dạy, họ sửa giày, họ làm bánh… Không sếp, không nhân viên, không bảng chấm công. Nhưng cũng không có ai nhắc việc, không có deadline ngoài deadline do chính họ đặt ra.

Sáng dậy mấy giờ là quyền bạn. Nhưng bạn mà không dậy – thì tháng đó không có tiền.

Tôi luôn thấy ngưỡng mộ những freelancer có kỷ luật. Vì giữa tự do và kỷ luật, phần thắng không phải lúc nào cũng nghiêng về lý trí.

Bạn có từng thử sống bằng một nghề cá nhân chưa?
Nếu phải chọn một kỹ năng để sống bằng nó – bạn sẽ chọn gì?

Không có con đường nào dễ. Nhưng bạn phải chọn để bắt đầu.

4 con đường. Mỗi con đường có ánh sáng riêng – nhưng cũng không thiếu ổ gà.

Quan trọng không phải là bạn chọn con đường nào – mà là bạn hiểu rõ vì sao mình chọn nó.

Bạn không cần phải chọn đúng ngay từ đầu.
Bạn chỉ cần chọn một hướng để bắt đầu bước đi.

Vì không ai đi được đến đích – nếu cứ mãi đứng yên ở ngã tư và suy nghĩ.