Từ “lao động giá rẻ” đến “sinh viên giá rẻ”: Một vòng luẩn quẩn mang tên “ngày mai”
Từ vấn đề thực tiễn đến tranh luận tại nghị trường
Kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV, chiều 19/6, ghi nhận nhiều ý kiến băn khoăn về tình trạng các trường đại học tăng chỉ tiêu tuyển sinh để tăng nguồn thu, làm ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và cơ hội việc làm của sinh viên sau khi ra trường.
Một đại biểu đã chất vấn Bộ trưởng Bộ GD-ĐT về thực trạng: hàng năm, nhiều trường – đặc biệt là khối ngoài công lập – đua nhau nâng chỉ tiêu tuyển sinh để có thêm nguồn thu, trong khi chưa chú trọng đúng mức đến chất lượng giảng dạy.
Hệ quả là không ít sinh viên ra trường không tìm được việc làm, phải bỏ ngành, bỏ nghề.
Câu chuyện ấy đã thổi bùng một phiên tranh luận sôi nổi tại nghị trường. Nhưng đó mới chỉ là một lát cắt. Bởi còn một khía cạnh khác – âm thầm hơn, sâu sắc hơn – đang chảy trong đời sống hàng ngày…
Có một thế hệ từng bị xem là lạc hậu, cần phải được thay thế – gọi là “lao động trình độ thấp, giá rẻ”
Họ là những người cha, người mẹ gồng gánh trên ruộng đồng, công trường, chợ tạm, hay xưởng may gia công. Một thế hệ mà xã hội thường gọi là “lao động chất lượng thấp”, là lao động giá rẻ.
Phần lớn trong số họ không biết đến “định hướng nghề nghiệp”, không hiểu “CV ấn tượng” là gì. Chỉ biết rằng, phía bên kia thành phố là ánh sáng – và con cái họ phải có mặt ở đó, để có một tương lai khác.
Họ đổi từng ngày công 400.000 đồng, bằng mồ hôi, nắng cháy, và đôi khi cả bệnh tật – để đổi lấy những ngày con ngồi giảng đường đại học.
Họ tin rằng: “Học đi con, để mai mốt đỡ cực như cha mẹ.”
Và con đi.
Từ miền quê, những đứa trẻ lên thành phố. Mang theo vali và một giấc mơ.
Ngày đầu tiên bước vào giảng đường, ai cũng tin mình sẽ làm được điều gì đó khác biệt.
Nhưng rồi bốn năm trôi qua như dòng xe không đèn đỏ – không ai có thời gian để chậm lại, để nghĩ, để hiểu điều gì đang thực sự diễn ra.
Tốt nghiệp. Đi làm.
Và một thế hệ “lao động trình độ cao” được tạo ra… nhưng vẫn giá rẻ
Và rồi…
Lương tháng đầu tiên: 7 triệu.
Sau vài năm: 8 triệu. Có thể hơn – một chút.
Người trẻ ngồi trong văn phòng có điều hòa, trả lời email bằng tiếng Anh, gọi tên công việc bằng những cụm từ chuyên môn hiện đại.
Còn cha mẹ họ – những người chỉ biết ký bằng dấu điểm chỉ – vẫn bốc vác thuê, chạy xe ôm, bán rau… kiếm 400.000–500.000/ngày.
Trình độ có khác. Nhưng thu nhập… vẫn chẳng cách nhau là bao.
Sự nghịch lý ấy lặng lẽ diễn ra – không ai muốn nói ra, nhưng ai cũng cảm nhận được.
Người trẻ có học, có bằng cấp, có lý tưởng – nhưng đôi khi vẫn chỉ là “lao động giá rẻ” được dán nhãn cao cấp.
Giấc mơ đổi đời, rốt cuộc chỉ là đổi hình thức của sự bấp bênh.
Và người trẻ bắt đầu sống bằng hy vọng:
“Ráng đi, vài năm nữa sẽ ổn…”
Rồi một năm nữa qua.
Vẫn chưa ổn.
Ngày mai cứ thế mà lùi xa.
Trở về – không phải để ở lại, mà để thở
Cho đến một ngày, họ trở về quê.
Không phải với tâm thế của kẻ chiến thắng. Càng không phải với niềm hân hoan của người thành công.
Chỉ đơn giản là… để nghỉ một chút. Thở một chút.
Và rồi, ngày qua ngày, mỗi lần trở về lại giống như một lần chữa lành – bằng những thứ họ từng cố “trối bỏ”.
Chính nơi họ từng bỏ đi – lại là nơi duy nhất khiến họ cảm thấy đủ đầy.
Vậy thì… lối ra ở đâu?
Lối ra không nằm ở việc chọn “ở lại quê” hay “tiếp tục ở phố”.
Cũng không nằm ở chuyện học ít hơn hay học nhiều hơn.
Lối ra nằm ở việc xác định lại điều gì thực sự có giá trị.
- Nếu việc học không giúp bạn sống tử tế hơn, thì có thể bạn đang học sai cách.
- Nếu công việc chỉ khiến bạn kiệt sức, thì có thể bạn đang làm sai chỗ.
- Nếu cả xã hội ca ngợi thành công, nhưng bạn chẳng thấy vui, thì đã đến lúc bạn cần định nghĩa lại “thành công” cho chính mình.
Không ai bắt buộc bạn phải chạy theo cái gọi là “tương lai tốt đẹp hơn”, nếu điều đó khiến bạn đánh mất hiện tại.
Và cũng không ai cấm bạn tạo ra một con đường riêng – nhỏ thôi, đủ sống, đủ vui, đủ gần với những điều bạn tin là thật.
Có lẽ, điều đáng mơ không phải là một “ngày mai rực rỡ”, mà là một hôm nay đủ sáng để ta thấy mình đang đi đâu – và vì ai.
Có lẽ, “chữa lành” không chỉ là trở về quê, mà là trở về với chính mình.
Nếu bạn thấy bài viết này chạm đến điều gì đó trong bạn, hãy lưu lại – để dành cho một ngày bạn muốn dừng lại, thở sâu… và bắt đầu lại, theo cách của riêng mình.
Duy Nguyễn 
Bình luận về bài viết này