Khởi nghiệp cùng bạn thân: Làm sao để không mất cả tình lẫn tiền – Kỳ cuối

Cầm trên tay tờ Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp sửa đổi vừa được nhận từ Phòng Đăng ký Kinh doanh TP.HCM, tôi khẽ mỉm cười – một nụ cười thoáng qua, chỉ mình tôi nhận thấy. Một niềm vui nhỏ trong buổi sáng nay, tôi thầm nghĩ.

Tính từ lần đầu tôi được Văn chia sẻ về vụ việc đến nay, cũng đã hơn một tháng rưỡi. Cuối cùng, mọi chuyện đã khép lại theo cách tốt đẹp nhất có thể: Tuân và vợ đã mua lại toàn bộ 50% phần vốn góp của Văn. Tôi là người được giao trọng trách soạn thảo hợp đồng và thực hiện các thủ tục chuyển giao cần thiết.

Chiều nay, tôi sẽ gặp Tuân để trao lại tờ giấy này cho anh – không chỉ là chứng nhận pháp lý, mà còn là dấu mốc cho một hành trình mới, của cả hai người.

Trong hơn một tháng qua, số lần tôi gặp Tuân – và cả Văn – có lẽ còn nhiều hơn tổng số lần chúng tôi từng gặp nhau suốt mấy mươi năm qua cộng lại. Tôi nhớ rất rõ ngày hôm đó, từ văn phòng Tuân bước ra, tay tôi nắm lấy một ghi chú quan trọng: “2 tỷ 500 triệu đồng” – con số mở đầu cho nỗ lực hoà giải. Tôi đã kỳ vọng rất nhiều, mong rằng đây sẽ là một thoả thuận được thiết lập nhanh chóng – có thể là nhanh nhất trong quá trình hành nghề của tôi.

Nhưng rồi, như thường lệ – mọi việc chẳng bao giờ dễ dàng đến thế.

Save the best for last – để dành những thứ quan trọng đến cuối

Tôi bước vào quán cà phê, nơi Văn đã chờ sẵn ở đó. Chào hỏi vài câu xã giao, Văn đặt vấn đề:

“Thế nào, anh Tuân có chịu nghe anh nói không?”

“Có, anh Tuân rất lắng nghe và hợp tác…” – tôi đáp.

Ánh mắt Văn lộ rõ vẻ hào hứng, tràn đầy hy vọng. Tôi bắt đầu thuật lại cho anh ta nghe nội dung chính của buổi gặp mặt giữa tôi và Tuân hôm trước. Tất nhiên, có những điều tôi sẽ không nói ra vì chẳng ích gì. Và cũng có những điều, tôi chừa lại dù có ích – thông tin về việc Tuân đã đưa ra những con số. Người Mỹ có câu: “Save the best for last”. Thời điểm tiếp nhận thông tin cũng quan trọng như tính chất của thông tin đó.

Thời điểm tiếp nhận thông tin cũng quan trọng như tính chất của thông tin đó.

Văn vẫn nhìn tôi, chờ đợi những thông tin tiếp theo. Tuy nhiên, tôi sẽ bắt đầu bằng một cách mà có lẽ sẽ ít gây hào hứng cho anh ta hơn.

“Những hồ sơ mà anh đưa cho tôi, tối qua tôi đã xem qua nó một cách tỉ mỉ và cẩn thận hơn. Tôi nghĩ có một số sự nhầm lẫn mà chúng ta cần làm rõ.”

Văn hơi bất ngờ, rõ ràng đó không phải là điều mà anh ta mong muốn được nghe.

“Gì vậy?” – Văn hỏi – “Có gì không đúng sao?”

“Phải, có một số chi tiết cần làm rõ, vì nó ảnh hưởng đến con số lợi nhuận chưa được chia.”

Những con số biết nói

Tôi bắt đầu với những khoản tạm ứng mà Văn đã ứng từ năm 2017 đến nay thay cho tiền lương. Số tiền này, cuối năm đã được tính vào lợi nhuận chia cho Văn, sau đó được trừ ra vì Văn đã ứng trước. Tuy nhiên, do Văn không hiểu và có lẽ đã quên đi số tiền đó, nên đã không ghi nhận.

“Anh còn nhớ rõ số tiền đã ứng và những lần ứng tiền mỗi năm hay không?” – tôi hỏi.

Văn gãi đầu, có lẽ câu hỏi này sẽ không có kết quả khả quan.

“Ờ, có nhớ nhưng không chắc là nhớ tất cả.”

“Trong sổ sách kế toán tại công ty, có lẽ các số liệu đó vẫn còn lưu lại. Chúng ta cần xem lại các con số đó.” – tôi vờ như hướng dẫn Văn cách tìm lại số liệu. Tuy nhiên, trong hồ sơ Tuân đưa cho tôi, tôi biết các số liệu đó đã có đủ.

“Còn gì nữa không?” – Văn lại hỏi.

“Còn. Tôi muốn hỏi lại, giả sử số liệu của anh là đúng. Có phải anh cho rằng số tiền còn lại mà anh mong muốn nhận được là khoảng 10 tỷ đồng?”

Văn ngập ngừng. Dường như sau lần gặp trước, anh ta đã hiểu ra số tiền đó vẫn cần phải chia lại cho Tuân 50% theo tỷ lệ phần vốn góp.

“Tôi không biết, có lẽ anh Tuân sẽ không đồng ý và cũng không thể chi ra con số đó. Mấy năm qua anh ấy đã tiêu xài hết rồi, giờ mà đòi 10 tỷ thì chắc không có đâu… Thật ra tôi cũng không hy vọng sẽ đòi được tất cả…” – Văn đáp.

Vậy là anh ta vẫn chưa hiểu ra vấn đề. Tuy nhiên, tôi chưa vội phân tích vào điểm đó.

“Vậy thì, con số mà anh mong muốn là bao nhiêu?” – bây giờ hoặc là không bao giờ, tôi thầm nghĩ. Đây là cơ hội tốt để có được “con số” của Văn.

“Tôi… tôi không biết nữa, anh thấy sao?”

Trời đất, tôi thầm nghĩ. Thế quái nào lại hỏi tôi về mong muốn của anh. Tuy nhiên, sau vài giây bất ngờ thì tôi đã kịp nhớ lại: đây đúng là người mà tôi biết. Văn là người rất ngại khi phải đưa ra các quyết định, anh ta né tránh ngay cả khi phải bảo vệ quyền lợi của mình. Chẳng vì thế mà vụ việc kéo dài từ 2017 đến nay.

Trong hoà giải, việc tệ nhất là khi một trong các bên hoặc cả hai không biết rõ mình muốn gì. Hoặc đôi khi là họ biết nhưng cố tình không nói ra vì luôn muốn đối phương phải là người ra giá trước. Tâm lý sợ bị hố.

Phải có cách tiếp cận khác thôi – tôi thầm nghĩ.

“Thật ra, anh đã có sự nhầm lẫn rất lớn. Dù cho con số của anh có chính xác, đó là phần lợi nhuận chưa chia của công ty. Và vì thế, 50% trong số đó cũng phải được chia cho anh Tuân.”

Văn giật mình.

“Nhưng anh Tuân đã lấy rồi còn gì, số tiền anh ta đã lấy với lý do chi cho việc này việc kia nhiều lắm.” – Văn phản đối.

“Nhưng số tiền đó anh đã loại ra hết rồi mới ra được con số 10 tỷ kia mà.”

Tôi mở túi xách, lấy ra một tờ giấy và cây bút. Bắt đầu giải thích cho Văn luận điểm trên. Sau một chốc, Văn đã hiểu ra. Một lý lẽ rõ ràng và dễ hiểu, nhưng những bóng đen của oán trách và hờn giận đã che mờ tâm trí Văn cho đến hôm nay.

“Thế thì phần của tôi còn lại 5 tỷ à, đúng không?” – Văn vẫn hỏi như muốn tôi phải xác nhận điều đó.

“Tôi chưa thể khẳng định. Các số liệu của anh và anh Tuân đưa cho tôi đều có những điều cần làm rõ. Tuy nhiên, còn một khía cạnh khác, tôi cũng muốn chia sẻ với anh, theo kinh nghiệm của tôi: người ta không thể khai báo khống hoàn toàn các con số. Anh có nghĩ, anh Tuân hoàn toàn không chi ra một chút nào từ những khoản mà anh nghi ngờ không?”

“Tất nhiên là có chi.” – Văn đáp nhanh và dứt khoát.

“Tôi không nói là không có, tôi chỉ nói là nó không nhiều như vậy. Vậy theo anh, khoảng bao nhiêu % là khoảng chi thật?” – tôi hỏi tiếp.

“Tôi không chắc nữa.” – Văn đáp – câu trả lời không nằm ngoài dự đoán của tôi. Luôn e dè và tránh né các câu trả lời có tính chất quyết định.

“Giả sử, nếu có một khoản chi trị giá 10 triệu đồng, anh nghĩ anh Tuân sẽ báo với anh là bao nhiêu?”

Suy nghĩ một hồi lâu, Văn nói lí nhí:

“Có khi là 15 hoặc 20 triệu.”

“Anh có nghĩ anh Tuân sẽ nói đến 30 triệu không?” – tôi gợi mở và dẫn dắt.

“Cũng có khi… tôi không chắc.”

Đã đến lúc rồi:

“Ngay cả khi như thế, thì tỷ lệ khoản chi có thật là 33%. Thực chi 10 triệu trong 30 triệu khai báo.”

Văn lộ rõ vẻ ngạc nhiên như hiểu ra một điều mà bấy lâu nay anh ta đinh ninh là không thể. Có lẽ, con số hơn 30% là khá nhiều so với suy nghĩ trước giờ của anh ta. Thật vậy, có rất nhiều trường hợp, các con số và sự tính toán chi tiết là rất có ích. Chúng ta thường ước lượng theo cảm tính và trong đa số các trường hợp là… rất xa thực tế.

“Tôi hy vọng với những phân tích từ nãy đến giờ, anh đã có thể đưa ra được con số mong muốn của mình.” – tôi hỏi lại.

Văn không trả lời vội. Lần này anh ta không tránh né câu hỏi hay trả lời một cách hời hợt nữa. Anh ta trầm ngâm suy nghĩ một hồi lâu. Với những số liệu và lý lẽ tôi đã phân tích, có lẽ anh ta đã biết, không thể nào trốn tránh một câu trả lời được nữa.

Văn kéo lấy tờ giấy trước mặt tôi, nhìn chằm chằm vào đó. Tuy ánh mắt Văn không rời khỏi tờ giấy nhưng tôi biết tâm trí anh ta đang không ở đó. Những con số đang nhảy múa trong đầu Văn và thể hiện ra ngoài ánh mắt. Những con số đầy cân nhắc và toan tính. Tôi biết, đây là giây phút quyết định. Con số mà sắp đưa ra, dù là bao nhiêu đi nữa, nó cũng sẽ có ý nghĩa rất lớn cho cuộc hoà giải. Chính vì vậy, tôi kiên nhẫn chờ đợi…

“Tôi vẫn còn phần vốn góp tại công ty nữa, đúng không?” – tiếng nói của Văn như xé tan sự im lặng.

Tôi hơi bất ngờ, đây không phải là câu nói mà tôi chờ đợi.

“À, ừ đúng vậy.” – sau một thoáng bất ngờ, tôi dần hiểu ra ý định của Văn.

“Vậy thì ngoài phần lợi nhuận còn chưa được chia, nếu tôi rút vốn, tôi sẽ được nhận lại phần đó đúng không?”

“Đúng vậy.” – tôi đáp nhanh để Văn có thể nhanh chóng nói ra điều anh ta đang nghĩ.

“Anh nghĩ… 4 tỷ… có được không?”

Một chút nhẹ nhõm, ngỡ ngàng và thất vọng đồng loạt thoáng qua tâm trí tôi.

“4 tỷ ư?” – tôi thầm nghĩ. Tại sao nhỉ? Tôi vẫn chưa rõ Văn tính toán như thế nào. Nhưng không thể phủ nhận là có những cơ sở cho con số đó, nhất là khi Văn nhắc về phần vốn góp.

Khi lý trí bất lực, hãy để tình cảm lên tiếng

Tôi đã dành trọn một tuần lễ sau đó chỉ để làm phẳng đi khoảng chênh lệch giữa hai con số mà Tuân và Văn đưa ra.

Hàng giờ đồng hồ miệt mài với hai tập tài liệu từ hai phía, tôi rà soát từng khoản mục, từng con số nhỏ nhất, cố gắng tìm ra điểm chung – dù là nhỏ nhất – giữa những bảng kê tưởng như chẳng thể hoà hợp ấy. Những cuộc gặp cứ nối tiếp nhau, đôi khi diễn ra chỉ cách vài giờ đồng hồ. Có những lúc tưởng chừng như đã chạm ngưỡng bế tắc, khi cả hai bên đều kiên quyết giữ nguyên quan điểm và không chịu nhượng bộ, dù thực tế, sự khác biệt đã không còn quá xa.

Những khi ấy, gánh nặng tâm lý và áp lực đè nặng trên vai người trung gian như tôi là điều không thể tránh khỏi. Nhưng tôi luôn nhắc mình một câu quen thuộc:
“Luôn phải có cách.”

Và rồi, khi mọi lập luận, mọi phân tích, mọi bảng tính đều không còn giúp ích được gì thêm, tôi nhận ra: có một điều mà tôi đã lãng quên – một điều luôn hiện diện từ những ngày đầu tiên tôi bước vào vụ việc này.

Ngày hôm đó, tôi hẹn gặp cả Tuân và Văn, chỉ cách nhau 10 phút – một người ở văn phòng công ty, một người ở nhà riêng. Quãng đường ngắn, nhưng đủ cho tôi sắp xếp lại suy nghĩ và chọn cách tiếp cận khác.

Với cả hai, tôi đều chỉ nói một câu, y hệt nhau:

“Anh thử suy nghĩ xem, 20 mấy năm tình cảm giữa anh và anh ấy… có đáng để đánh đổi chỉ vì một con số?”

Không cần thêm lý lẽ. Không cần thêm dữ kiện. Chỉ một câu, nhẹ nhàng nhưng đầy sức nặng.

Thời gian cũng là một người hoà giải tuyệt vời

Tôi chuẩn bị ra khỏi nhà để đến gặp Tuân theo lịch hẹn. Trong tay tôi là tờ Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đã được chỉnh sửa – một thứ giấy tờ đơn giản nhưng mang theo cả chặng đường dài của hai con người từng đồng hành.

Khi đang xỏ giày, điện thoại tôi bất ngờ sáng lên. Một tin nhắn từ Tuân:
“Em kêu thằng Văn cũng ra nhé.”

Tôi khựng lại vài giây. Tin nhắn ngắn ngủi, không cảm xúc. Không rõ là lời mời thực sự, hay chỉ là một phép xã giao ngượng ngùng. Có lẽ, nếu thật lòng muốn mời, Tuân đã gọi trực tiếp cho Văn rồi. Có thể Tuân đang bối rối. Có thể trong anh vẫn còn những khúc mắc chưa gọi tên được. Cũng có thể, trong thâm tâm, anh vẫn hy vọng có một điều gì đó được hàn gắn. Nhưng rồi lại thôi.

Tôi không trả lời tin nhắn. Không phải vì không muốn, mà vì hiểu rằng mọi thứ còn quá mới. Những vết xước không thể biến mất chỉ sau một cái ký tên.

Chúng tôi gặp nhau tại một nhà hàng nhỏ gần công ty – nơi chúng tôi đã từng đôi lần có dịp ngồi cùng nhau từ nhiều năm trước. Tôi trao lại cho anh tờ giấy chứng nhận. Anh nhận lấy, gật đầu, không nói gì thêm. Không nhắc chuyện cũ. Không ai hỏi Văn đâu. Chúng tôi chỉ ngồi với nhau một lúc, rồi mỗi người đi về phía riêng mình.

Có lẽ, điều tốt nhất tôi có thể làm chỉ có vậy – còn lại, để thời gian làm phần việc của nó.

Có những thứ không thể hàn gắn bằng câu nói hay con số.
Mà chỉ có thể được làm dịu lại bằng sự lặng im.

🔍 Bài học pháp lý: Khi tình thân không thay thế được ranh giới pháp lý

Cuộc hòa giải giữa Tuân và Văn, xét đến cùng, không đơn thuần là một vụ tranh chấp tài chính. Nó là minh chứng sống động cho một thực tế phổ biến: Nhiều người bắt tay khởi nghiệp cùng bạn thân, người thân – nhưng lại xem nhẹ nền tảng pháp lý.

Trong câu chuyện này, nếu ngay từ đầu:

• Điều lệ công ty được soạn thảo cẩn trọng – phản ánh đúng tỷ lệ góp vốn, cơ chế ra quyết định, và quyền nghĩa vụ của từng thành viên;
• Quyền hạn, trách nhiệm, nghĩa vụ và lợi ích của các bên trong công việc điều hành cần được quy định rõ ràng, tách bạch với tư cách thành viên góp vốn;
• Hệ thống sổ sách kế toán được minh bạch và được cả hai bên cùng kiểm tra định kỳ;

… thì có lẽ, mâu thuẫn đã không kéo dài đến gần 10 năm, cũng không để lại những khoảng cách cảm xúc sâu đến vậy.

Thỏa thuận hôm nay, suy cho cùng, là một “hòa giải” chứ không phải là “phân xử”. Hai bên đã đi đến con số cuối cùng không phải vì luật buộc họ, mà vì một bên vẫn muốn giữ lại chút nghĩa tình – và bên còn lại chấp nhận lùi lại một bước để không mất tất cả.

Pháp lý không phải để làm khó nhau, mà là để giữ được sự công bằng khi tình cảm không còn đủ sức làm điều đó.

👉 Dù là bạn thân hay người thân, hãy để tư vấn pháp lý đi cùng bạn từ ngày đầu. Vì thỏa thuận rõ ràng là cách giữ cho tình thân được lâu bền nhất.