Bảo hộ nhãn hiệu – khi kênh social tên mình nhưng lại không thuộc về mình.

Một câu chuyện cần suy ngẫm về nhãn hiệu cá nhân trong nghề truyền thông

Dẫn nhập: Khi một cái tên trở thành thương hiệu

Trong một buổi thảo luận với sinh viên chuyên ngành truyền thông, tôi đặt ra câu hỏi: “Tên kênh YouTube, TikTok của các bạn có được pháp luật bảo hộ không?” Nhiều bạn trả lời đầy tự tin rằng đó là “tên mình đặt ra mà”, nên nghiễm nhiên là của mình. Câu trả lời nghe có vẻ hợp lý – cho đến khi bạn bắt đầu kiếm được tiền từ tên ấy. Và một ngày, bạn nhận ra nó… không còn thuộc về bạn nữa.

Câu chuyện tưởng chừng chỉ xảy ra ở Hollywood hay các công ty giải trí lớn, thực ra lại gần hơn ta nghĩ. Một trong những ví dụ nổi bật và đáng suy ngẫm nhất là vụ tranh chấp thương hiệu của Lý Tử Thất (Li Ziqi) – một ngôi sao YouTube nổi tiếng toàn cầu, nhưng đã từng mất quyền sở hữu với chính cái tên đã làm nên danh tiếng của mình.

Lý Tử Thất – tên nổi tiếng, quyền không thuộc về mình

Lý Tử Thất, tên thật là Lý Gia Gia, bắt đầu làm video ghi lại cuộc sống thôn quê, nấu ăn, trồng cây, làm thủ công… trên nền nhạc nhẹ nhàng và hình ảnh đầy chất điện ảnh. Từ những video đơn giản, cô trở thành một hiện tượng – thu hút hàng chục triệu người theo dõi trên YouTube, Bilibili, Weibo, và được gọi là “đại sứ văn hóa phi chính thức” của Trung Quốc.

Nhưng sau ánh hào quang, cô gặp phải một vấn đề nghiêm trọng: tên “Lý Tử Thất” đã bị công ty quản lý đăng ký làm nhãn hiệu thương mại mà không đứng tên cô.

Những thiệt hại không thể xem nhẹ

Ngay khi mâu thuẫn xảy ra, Lý Tử Thất muốn ngừng hợp tác và tự điều hành thương hiệu. Nhưng lúc này, tên “Li Ziqi” – dù gắn liền với cô – lại nằm trong tay công ty MCN Weinian, vốn đang sở hữu đa số cổ phần công ty nhãn hiệu và quyền pháp lý với toàn bộ tài sản thương mại xoay quanh cái tên này.

Cô đã phải chịu hàng loạt thiệt hại có thật, kéo dài và không thể quy đổi đơn giản bằng con số:

Mất quyền điều hành thương hiệu mang tên mình: mọi sản phẩm liên quan đến “Li Ziqi” (đồ ăn, thực phẩm hữu cơ, gia vị, quà tặng…) đều do công ty tự triển khai, cô không có quyền kiểm soát chất lượng, định hướng nội dung hay cách dùng tên mình trong kinh doanh. Mất thu nhập trong thời gian dài: trong suốt thời gian tranh chấp (2021–2022), cô ngưng sản xuất video, rút lui khỏi truyền thông xã hội, mất toàn bộ doanh thu từ quảng cáo, tài trợ, thương mại điện tử và gián tiếp bị các nền tảng giảm ưu tiên đề xuất. Suy giảm hình ảnh thương hiệu cá nhân: vụ việc khiến người hâm mộ bối rối, truyền thông khai thác ồ ạt nhưng không rõ đâu là phiên bản chính thức của “Li Ziqi”. Tên tuổi từng đồng nghĩa với sự thanh bình, thuần khiết bị kéo vào cuộc chiến pháp lý – trái ngược với hình ảnh mà cô dày công xây dựng. Chi phí pháp lý và thương lượng cao: cô và đối tác trải qua 5 vòng kiện cáo qua lại, với nhiều phiên toà và các phiên đàm phán do toà chủ trì. Những chi phí này không chỉ là tiền bạc, mà còn là thời gian, sức khoẻ và sự bào mòn tinh thần.

Phải đến cuối năm 2022, sau gần 15 tháng gián đoạn, Lý Tử Thất mới chính thức giành lại 99% cổ phần công ty thương hiệu, quyền quyết định nhãn hiệu “Li Ziqi”, và bắt đầu hoạt động trở lại – nhưng không ít người cho rằng quãng thời gian bị mất đã khiến thương hiệu mất đi thời điểm đỉnh cao.

Pháp luật nói gì? Tên gọi có phải là nhãn hiệu?

Trường hợp của Lý Tử Thất không phải là cá biệt. Trong lĩnh vực truyền thông – nơi thương hiệu cá nhân là tài sản vô hình nhưng có giá trị rất lớn – việc bảo hộ tên gọi là một yêu cầu cần thiết.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam:

Nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các chủ thể khác nhau. Dấu hiệu này có thể là từ ngữ, tên gọi, hình ảnh, hoặc kết hợp các yếu tố đó, miễn là có khả năng phân biệt và không gây nhầm lẫn. Nghệ danh, biệt danh, tên kênh nếu được sử dụng thường xuyên gắn với sản phẩm, dịch vụ cụ thể, đều có thể đăng ký nhãn hiệu.

Như vậy, một tên gọi như “1977 Vlog”, “Ẩm thực mẹ làm”, hay thậm chí “Tủ sách của An” đều có thể trở thành nhãn hiệu hợp pháp – nếu được đăng ký đúng quy trình.

Thực tiễn tại Việt Nam: Không ít bài học cảnh tỉnh

1. Trường hợp Tam Mao TV

Một ví dụ điển hình tại Việt Nam là vụ việc của kênh YouTube Tam Mao TV – kênh giải trí nổi bật với hàng triệu lượt đăng ký, được xây dựng bởi hai anh em Lê Mạnh Cường và em trai. Trong suốt hơn ba năm hoạt động, Tam Mao TV đã trở thành cái tên quen thuộc trong cộng đồng mạng, gắn liền với hình ảnh dân dã, hài hước và nội dung thuần Việt.

Tuy nhiên, do không kịp thời đăng ký nhãn hiệu, tên “Tam Mao TV” đã bị một công ty khác (ASM) chủ động đăng ký bảo hộ cho nhóm sản phẩm và dịch vụ trùng khớp với nội dung kênh đang khai thác.

Hậu quả xảy đến nhanh chóng:

• Công ty ASM gửi khiếu nại lên YouTube, yêu cầu xử lý vi phạm nhãn hiệu. Kênh Tam Mao TV đứng trước nguy cơ bị xóa vĩnh viễn, dù là sản phẩm tinh thần do chính hai anh em tạo dựng.
• Chủ kênh buộc phải thuê luật sư, làm đơn phản đối, tiến hành thủ tục yêu cầu hủy hiệu lực văn bằng bảo hộ – một quy trình pháp lý phức tạp, tốn kém và không chắc thành công.
• Trong thời gian xử lý, hoạt động sản xuất nội dung bị ảnh hưởng nghiêm trọng, niềm tin của người xem cũng lung lay khi kênh dính tranh chấp thương hiệu.

Sự việc này là lời nhắc nghiêm túc cho bất kỳ ai đang phát triển thương hiệu cá nhân trên nền tảng số: việc đặt tên và sử dụng thường xuyên là chưa đủ – chỉ khi bạn đăng ký nhãn hiệu, pháp luật mới thực sự công nhận quyền sở hữu của bạn.

2. “1977 Vlog”: Giả mạo tràn lan vì chưa đăng ký kịp thời

Thời điểm nhóm “1977 Vlog” nổi lên như một hiện tượng văn học-hài hước, nhiều tài khoản giả mạo xuất hiện, sử dụng tên nhóm để lan truyền nội dung, thậm chí bán hàng. Việc chưa kịp đăng ký nhãn hiệu khiến nhóm mất kiểm soát hình ảnh, dù họ là người sáng tạo chính thống.

3. Những người làm đúng từ sớm

Các nghệ sĩ như Trấn Thành, Đen Vâu, Sơn Tùng M-TP… đều chủ động đăng ký nhãn hiệu cá nhân, từ chữ ký, nghệ danh cho đến logo cá nhân. Việc làm này không chỉ để phòng ngừa tranh chấp, mà còn mở đường cho hoạt động kinh doanh, quảng cáo và nhượng quyền thương hiệu về sau.

Đừng đợi đến lúc có rắc rối mới đi đăng ký

Nhiều người nghĩ rằng: “Tôi chưa nổi tiếng, đăng làm gì cho tốn thời gian?” Nhưng điều trớ trêu là: chính khi bạn bắt đầu nổi tiếng, bạn mới nhận ra mình đã quá muộn. Việc đăng ký nhãn hiệu không đắt, không phức tạp như nhiều người tưởng. Có thể đứng tên cá nhân. Được bảo hộ pháp lý, và là cơ sở duy nhất để xử lý nếu xảy ra tranh chấp. Quan trọng hơn, đây là cách duy nhất để chứng minh bạn là chủ sở hữu hợp pháp với tên gọi bạn đã gắn bó từ những ngày đầu.

Kết luận: Tên bạn – nếu không được bảo hộ – có thể không còn là của bạn

Trong thời đại cá nhân hóa thương hiệu, khi một cá nhân cũng có thể xây dựng “đế chế truyền thông” của riêng mình, việc bảo hộ tên gọi là điều kiện cơ bản để phát triển bền vững. Đó không còn là chuyện xa vời với luật sư hay doanh nhân – mà là câu chuyện rất thật với bất kỳ ai khởi nghiệp bằng hình ảnh cá nhân.

Lý Tử Thất đã phải trả giá bằng 15 tháng gián đoạn, mất thu nhập, mất kiểm soát thương hiệu và hình ảnh – tất cả chỉ vì cái tên không đứng tên cô. Và nếu không có vị thế lớn mạnh cùng khả năng đàm phán pháp lý, kết cục có thể rất khác.

Còn bạn – sẽ chọn đợi đến khi có tranh chấp xảy ra, hay hành động từ bây giờ?

Bài viết thuộc chuyên mục “Chuyện nghề” – nơi chia sẻ các góc nhìn pháp lý và chiến lược trong lĩnh vực truyền thông, thương hiệu và nội dung số. Phù hợp với sinh viên, nhà sáng tạo và những ai đang bước vào thế giới truyền thông cá nhân chuyên nghiệp.

📌 Nếu bạn đang sở hữu một kênh, một trang cá nhân có tiềm năng phát triển lâu dài, hãy cân nhắc đăng ký nhãn hiệu. Tham khảo thông tin chính thức tại ipvietnam.gov.vn.