Làm nghề luật, tôi thường gặp những khách hàng tìm đến mình khi sự việc đã xảy ra. Tuy nhiên, điều khiến tôi trăn trở không phải là những vụ việc khó, mà là những vụ việc lẽ ra đã có thể được xử lý tốt hơn nếu người trong cuộc hành động sớm hơn vài tháng hoặc thậm chí chỉ vài tuần.
Cách đây khoảng hai năm, tôi gặp một trường hợp như vậy. Điều đáng nói là kết cục của câu chuyện không đến từ việc thiếu chứng cứ, không đến từ việc áp dụng sai pháp luật, mà đến từ một yếu tố rất đơn giản: thời gian.
Một cuộc gặp tình cờ trong buổi sinh nhật
Hôm đó là sinh nhật của H, một người bạn trong nhóm. Qua sự giới thiệu của mọi người, tôi quen biết Q, em gái của một người bạn trong nhóm . Khi biết tôi làm luật sư, Q chủ động hỏi về vấn đề ly hôn mà cô đang gặp phải.
Q kể rằng cô đang sống ly thân với chồng. Hai người có một bé gái khoảng 20 tháng tuổi. Sau một lần mâu thuẫn khi con mới hơn một tuổi, Q rời quê lên TP.HCM làm công nhân. Đứa bé ở lại với gia đình bên nội và được chồng trực tiếp chăm sóc. Bây giờ Q muốn ly hôn và mong muốn được trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn.
Sau khi nghe toàn bộ câu chuyện, tôi trao đổi với Q rằng nếu thực sự muốn ly hôn và muốn giành quyền nuôi con thì nên tiến hành càng sớm càng tốt. Tôi cũng giải thích khá kỹ lý do của lời khuyên này, đồng thời báo chi phí dịch vụ nếu cần hỗ trợ pháp lý.
Thậm chí sau buổi gặp đó, tôi còn chủ động nhắn tin nhắc lại vì lo ngại Q sẽ bỏ lỡ khoảng thời gian có ý nghĩa pháp lý rất quan trọng đối với vụ việc của mình.
Điều người ta nhớ đôi khi không phải là nội dung tư vấn
Một thời gian sau, trong một lần gặp lại H, tôi tình cờ nghe được một câu chuyện khác. Theo lời H kể, Q có nói với một số người quen rằng tôi cứ liên tục thúc giục cô làm hồ sơ ly hôn gấp. Trong cách hiểu của Q, việc tôi nhấn mạnh yếu tố thời gian dường như không xuất phát từ góc độ pháp lý mà xuất phát từ mong muốn có thêm khách hàng sử dụng dịch vụ.
Thật ra tôi không bất ngờ. Trong quá trình hành nghề, tôi nhận ra rằng không phải ai cũng tiếp nhận thông tin theo cùng một cách. Có người nhớ rất rõ các phân tích pháp lý. Có người chỉ nhớ kết luận. Và cũng có người chỉ nhớ đến mức chi phí được đề cập trong cuộc trao đổi.
Tôi không giải thích thêm. Một khi người nghe đã lựa chọn cách diễn giải của riêng mình, việc tranh luận xem ai đúng ai sai thường không còn nhiều ý nghĩa.
Cuộc gặp thứ hai sau hai năm
Hai năm sau, tôi lại gặp Q trong một buổi sinh nhật của H. Điều khiến tôi bất ngờ là thái độ của cô. Trái với dự đoán của tôi, Q không hề tỏ ra khó chịu hay giữ khoảng cách. Ngược lại, cô có phần ngượng ngùng và tránh giao tiếp trực diện, khiến tôi cảm nhận được rằng câu chuyện năm xưa có lẽ đã diễn biến theo một hướng khác…
Trong buổi tiệc, tôi cũng vô tình nghe được Q đã mất quyền nuôi con khi ly hôn với chồng.
Khi khách đã về gần hết và chỉ còn lại nhóm bạn thân ngồi trò chuyện, tôi vô tình ngồi gần Q nên hỏi thăm theo phép lịch sự về vụ việc năm xưa. Có lẽ chính Q cũng đã chờ đợi câu hỏi đó từ lâu nên sau một vài phút im lặng, cô bắt đầu kể lại toàn bộ quá trình giải quyết vụ án của mình.
Một vụ án tưởng như đã kết thúc
Sau lần gặp tôi, Q tiếp tục tham khảo ý kiến từ nhiều người khác nhau. Trong số đó có người cho rằng không cần phải tiến hành sớm. Theo họ, con vẫn còn nhỏ và hoàn toàn có thể chờ thêm một thời gian rồi mới thực hiện thủ tục ly hôn.
Đó là lời khuyên mà Q lựa chọn.
Thay vì thực hiện ngay khi con khoảng 20 tháng tuổi, Q chờ đến khi đứa bé khoảng 31 tháng tuổi mới chính thức nộp đơn ly hôn. Quá trình giải quyết ở cấp sơ thẩm diễn ra tương đối nhanh. Chỉ vài tháng sau, Tòa án đã tuyên giao con cho Q trực tiếp nuôi dưỡng.
Nghe đến đây, tôi gần như đã đoán được phần còn lại của câu chuyện.
Thắng ở sơ thẩm nhưng vẫn mất quyền nuôi con
Sau khi bản án sơ thẩm được tuyên, người chồng thực hiện quyền kháng cáo. Điều này hoàn toàn bình thường trong tố tụng dân sự. Tuy nhiên, hệ quả pháp lý của việc kháng cáo mới là điều đáng lưu ý.
Do bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật nên việc chuyển giao quyền nuôi con trên thực tế chưa được thực hiện. Đứa trẻ tiếp tục sống với cha trong suốt thời gian chờ xét xử phúc thẩm.
Trong khi đó, thời gian vẫn tiếp tục trôi đi. Khi phiên tòa phúc thẩm được mở, đứa trẻ đã vượt qua mốc 36 tháng tuổi. Lúc này, vụ việc không còn được nhìn nhận dưới góc độ của một đứa trẻ dưới 36 tháng tuổi nữa.
Điều mà Hội đồng xét xử nhìn thấy là một thực trạng đã tồn tại liên tục trong suốt thời gian dài: đứa trẻ đang sống với cha, môi trường sống đã ổn định, các mối quan hệ chăm sóc đã hình thành và việc thay đổi người trực tiếp nuôi dưỡng có thể tạo ra những xáo trộn không cần thiết đối với sự phát triển của trẻ.
Kết quả cuối cùng là Tòa án cấp phúc thẩm giao con cho người cha tiếp tục trực tiếp nuôi dưỡng.
Q thắng ở cấp sơ thẩm nhưng cuối cùng vẫn mất quyền nuôi con.
Vấn đề không nằm ở việc ai đúng hơn
Nhiều người khi nghe câu chuyện này thường có xu hướng đặt câu hỏi rằng nếu Q làm sớm hơn thì liệu kết quả có chắc chắn khác đi hay không.
Thật ra không ai có thể trả lời câu hỏi đó một cách tuyệt đối. Tố tụng không phải là một bài toán có đáp án duy nhất. Không luật sư nào có thể cam kết trước kết quả của một vụ án.
Tuy nhiên, có một điều gần như chắc chắn. Khi Q tìm đến tôi lần đầu tiên, cô đang sở hữu một lợi thế pháp lý mà thời gian có thể lấy mất. Và thực tế sau đó đã diễn ra đúng như vậy.
Chi phí lớn nhất thường không nằm trong hợp đồng dịch vụ
Trong suy nghĩ của nhiều người, chi phí thuê luật sư thường là khoản chi đáng cân nhắc nhất. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Tuy nhiên, kinh nghiệm hành nghề cho tôi thấy rằng trong rất nhiều vụ việc, khoản chi phí lớn nhất lại không nằm trong hợp đồng dịch vụ pháp lý.
Khoản chi phí lớn nhất thường là chi phí của sự chậm trễ.
Có những quyền lợi chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định. Có những lợi thế pháp lý chỉ xuất hiện ở một giai đoạn nhất định của vụ việc. Khi khoảng thời gian đó trôi qua, pháp luật không thể quay ngược đồng hồ để khôi phục lại những điều đã mất.
Đó cũng là lý do vì sao trong nhiều vụ án, đặc biệt là các tranh chấp về hôn nhân và gia đình, tôi luôn cho rằng điều quan trọng không chỉ là mình sẽ làm gì, mà còn là mình sẽ làm việc đó vào thời điểm nào.
Bởi đôi khi, trong tố tụng, thời gian còn quan trọng hơn cả lý lẽ.
Duy Nguyễn 
Bình luận về bài viết này